(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
13.167. అధ్యాయః 167
అథ దానధర్మపర్వ ॥ 1 ॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Topics
సనత్కుమారేణ రుద్రంప్రతి దేహిదేహావయవాశ్రితదేవతాకథనపూర్వకం యోగనిరూపణం॥ 1 ॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Text

`సనత్కుమార ఉవాచ।

ప్రభవశ్చాప్యయస్తాత వర్ణితస్తేఽనుపూర్వశః।
తథాఽధ్యాత్మాధేభూతం చ తథైవాత్రాధిదైవతం॥ 13-167-1(88101)
నిఖిలేన తు వక్ష్యామి దైవతాని హ దేహినాం।
యాన్యాశ్రితేషు దేహేషు యాని పృచ్ఛసి శంకర॥ 13-167-2(88102)
వాచ్యగ్నిస్త్వథ జిహ్వాయాం సోమః ప్రాణే తు మారుతః।
రూపే చాప్యథ నక్షత్రం జిహ్వాయాం చాప ఏవ తు॥ 13-167-3(88103)
నాభ్యాం సముద్రశ్చ విభుర్నఖరోమ తథైవ చ।
వనస్పతివనౌషధ్యస్త్వంగేషు మరుతస్తథా॥ 13-167-4(88104)
సంవత్సరాః పర్వసు చ ఆకాశే దైవమానుషే।
ఉదానే విద్యుదభవద్వ్యానే పర్జన్య ఏవ చ॥ 13-167-5(88105)
స్తనయోరేవ చాకాశం బలే చేంద్రస్తథైవ చ।
మనసోఽప్యథ చేశానస్త్వపానే రుద్ర ఏవ చ॥ 13-167-6(88106)
గంధర్వాప్సరసో వ్యానే సత్యే మిత్రశ్చ శంకర।
ప్రజ్ఞాయాం వరుణశ్చైవ చక్షుష్యాదిత్య ఏవ చ॥ 13-167-7(88107)
శరీరే పృథివీ చైవ పాదయోర్విష్ణురేవ చ।
పాయౌ మిత్రస్తథోపస్థే ప్రజాపతిరరిందమ॥ 13-167-8(88108)
మూర్ధ్ని చైవ దిశః ప్రాహుర్బుద్ధౌ బ్రహ్మా ప్రతిష్ఠితః।
బుధ్యమానోఽఽత్మనిష్ఠః స్యాదధిష్ఠాతా తు శంకరః॥ 13-167-9(88109)
అబుద్ధశ్చాభవత్తస్మాద్బుధ్యమానాన్న సంశయః।
ఆభ్యామన్యః పరో బుద్ధో వేదవాదేషు శంకర॥ 13-167-10(88110)
యదాశ్రితాని దేహేషు దైవతాని పృథక్పృథక్।
యోఽగ్నయే జాయతే నిత్యమాత్మయాజీ సమాహితః॥ 13-167-11(88111)
య ఏవమనుపశ్యేత దైవతాని సమాహితః।
సోత్ర యోగీ భవత్యేవ య ఏవమనుపశ్యతి।
స సర్వజ్ఞయాజిభ్యో హ్యాత్మయాజీ విశిష్యతే॥ 13-167-12(88112)
ముఖే జుహోతి యో నిత్యం కృత్స్నం విశ్వమిదం జగత్।
సోత్మవిత్ప్రోచ్యతే తజ్జ్ఞైర్మహాదేవ మహాత్మభిః॥ 13-167-13(88113)
సర్వేభ్యః పరమేభ్యో వై దైవతేభ్యో హ్యాత్మయాజినా।
గంతవ్యం పరమాకాంక్షన్పరమేవ చ చింతయన్॥ 13-167-14(88114)
యథా సంక్రమతే దేహాద్దేహీ త్రిపురసూదన।
తథాస్య స్థానమాఖ్యాస్యే పృథక్త్వేనేహ శంకర॥ 13-167-15(88115)
పాదాభ్యాం వైష్ణవం స్థానమాప్నోతి వినియోజనాత్।
పాయునా మిత్రమాప్నోతి ఉపస్థేన ప్రజాపతిం॥ 13-167-16(88116)
నాభ్యా చ వారుణం స్థానం స్తనాభ్యాం తు భవో లభేత్
బాహుభ్యాం వాసవం స్థానం శ్రోత్రాభ్యామాప్నుయాద్దిశః।
ఆదిత్యం చక్షుషా స్థానం మూర్ధ్నా బ్రహ్మణ ఏవ చ॥ 13-167-17(88117)
అథ మూర్ధసు యః ప్రాణాంధారయేత సమాహితః।
బుద్ధ్యా మానమవాప్నోతి ద్రవ్యావస్థం చ సంశయః॥ 13-167-18(88118)
అవ్యక్తాత్పరమం శుద్ధమప్రమేయమనామయం।
తమాహుః పరమం నిత్యం యద్యదాప్నోతి బుద్ధిమాన్॥ 13-167-19(88119)
బుధ్యమానాప్రబుద్ధాభ్యాం స బుద్ధ ఇతి పఠ్యతే।
బుధ్యమానమబుద్ధశ్చ నిత్యమేవానుపశ్యతి॥ 13-167-20(88120)
వికారపురుషస్త్వేష బుధ్యమాన ఇతి స్మృతః।
పంచవింశతితత్వం తత్ప్రోచ్యతే తత్ర సంశయః॥ 13-167-21(88121)
స ఏష ప్రకృతిస్థత్వాత్తస్థురిత్యుపదిశ్యతే।
మహానాత్మా మహాదేవ మహానత్రాధితిష్ఠతి॥ 13-167-22(88122)
అధిష్ఠానాదధిష్ఠాతా ప్రోచ్యతే శాస్త్రదర్శనాత్।
ఏష చేతయతే దేవ మోహజాలమబుద్ధిమాన్॥ 13-167-23(88123)
అవ్యక్తస్యైవ సాధర్ంయమేతదాహుర్మనీషిణః।
సోహం సోహమతో నిత్యాదజ్ఞానాదితి మన్యతే॥ 13-167-24(88124)
యది బుధ్యతి చైవాయం మన్యేయమితి భాస్వరః।
న ప్రబుద్ధో న వర్తేత పానీయం మత్స్యకో యథా॥ 13-167-25(88125)
దేవతా నిఖిలేనైతాః ప్రోక్తాస్త్రిభువనేశ్వర।
యోగకృత్యం తు తావన్మే త్వం నిబోధానుపూర్వశః॥ 13-167-26(88126)
శూన్యాగారేష్వరణ్యేషు సాగరే వా గుహాసు వా।
విష్టంభయిత్వా త్రీందండానవాప్తో హ్యద్వయో భవేత్॥ 13-167-27(88127)
ప్రాఙ్ముఖోదఙ్ముఖో వాపి తథా పశ్చాన్ముఖోపి వా।
దక్షిణావదనో వాపి బద్ధ్వా విధివదాసనం॥ 13-167-28(88128)
స్వస్తికేనోపసంవిష్టః కాయమున్నాంయ భాస్వరం।
యథోపదిష్టం గురుణా తథా తద్బ్రహ్మ ధారయేత్॥ 13-167-29(88129)
లఘ్వాహారో యతో దాంతస్త్రికాలపరివర్జకః।
మూత్రోత్సర్గపురీషాభ్యామాహారే చ సమాహితః॥ 13-167-30(88130)
శేషకాలం తు యుంజీత మనసా సుసమాహితః।
ఇంద్రియాణీంద్రియార్థేభ్యో మనసా వినివర్తయేత్॥ 13-167-31(88131)
మనస్తథైవ సంగృహ్య బుద్ధ్యా బుద్ధిమతాం వర।
విధావమానం ధైర్యేణ విస్ఫురంతమితస్తతః॥ 13-167-32(88132)
నిరుధ్య సర్వసంకల్పాంస్తతో వై స్థిరతాం వ్రజేత్।
ఏకాగ్రస్తద్విజానీయాత్సర్వం గుహ్యతమం పరం॥ 13-167-33(88133)
నివాతస్థ ఇవాలోలో యథా దీపోఽతిదీప్యతే।
ఊర్ధ్వమేవ న తిర్యక్చ తథైవాభ్రాంతి తే మనః॥ 13-167-34(88134)
హృదిస్థస్తిష్ఠతే యోసౌ తస్యైవాభిముఖో యదా।
మనో భవతి దేవేశ పాషాణమివ నిశ్చలం॥ 13-167-35(88135)
స నిర్జనే వినిర్ఘోషే సఘోషే చాఽఽవసంజనే।
యుక్తో యో న వికంపేత యోగీ యోగవిధిః శ్రుతః॥ 13-167-36(88136)
తతః పశ్యతి తద్బ్రహ్మ జ్వలదాత్మని సంస్థితం।
విద్యుదంబుధరే యద్వత్తద్వదేకమనాశ్రయం॥ 13-167-37(88137)
తమస్యగాధే తిష్ఠంతం నిస్తమస్కమచేతనం।
చేతయానమచేతం చ దీప్యమానం స్వతేజసా॥ 13-167-38(88138)
అంగష్ఠపర్వమాత్రం తన్నైశ్రేయసమనిందితం।
మహద్భూతమనంతం చ స్వతంత్రం విగతజ్వరం॥ 13-167-39(88139)
జ్యోతిషాం జ్యోతిషం దేవం విష్ణుమత్యంతనిర్మలం।
నారాయణమణీయాంసమీశ్వరాణామధీశ్వరం॥ 13-167-40(88140)
విశ్వతః పరమం నిత్యం విశ్వం నారాయణం ప్రభుం।
అవిజ్ఞాయ నిమజ్జంతి లోకాః సంసారసాగరే॥ 13-167-41(88141)
యం దృష్ట్వా యతయస్తాత న శోచంతి గతజ్వరాః।
జన్మమృత్యుభయాన్ముక్తాస్తీర్ణాః సంసారసాగరం॥ 13-167-42(88142)
అణిమా లఘిమా భూమా ప్రాప్తిః ప్రాకంయమేవ చ।
ఈశిత్వం చ వశిత్వం చ యత్ర కామావసాయితా।
ఏతదష్టుగుణం యోగం యోగానామమితం స్మృతం॥ 13-167-43(88143)
దృష్ట్వాత్మానం నిరాత్మానమప్రమేయం సనాతనం।
తే విశంతి శరీరాణి యోగేనానేన భాస్వరం।
దైత్యదేవమనుష్యాణాం బలేన బలవత్తమాః॥ 13-167-44(88144)
ఏతత్తత్వమనాద్యంతం యద్భవాననుపృచ్ఛతి।
నిత్యం వయముపాస్యామో యోగధర్మం సనాతనం॥ 13-167-45(88145)
యోగధర్మాన్న ధర్మోస్తి గరీయాన్సురసత్తమ।
ఏతద్ధర్మ హి ధర్మాణామపునర్భవసంస్కృతం॥ 13-167-46(88146)
తత్వతః పరమస్తీస్తి కేచిదాహుర్మనీషిణః।
కేచిదాహుః పరం నాస్తి యే జ్ఞానఫలమాశ్రితాః॥ 13-167-47(88147)
జ్ఞానస్థః పురుషస్త్వేష వికృతః స్వేన వర్ణితః।
యే ధ్యానేనానుపశ్యంతి నిత్యం యోగపరాయణాః॥ 13-167-48(88148)
తమేవ పురుషం దేవం కేచిదేవ మహేశ్వర।
నిత్యమన్యతమాః ప్రాహుర్జ్ఞానం పరమకం స్మృతం॥ 13-167-49(88149)
జ్ఞానమేవ వినిర్ముక్తాః సాంఖ్యా గచ్ఛంతి కేవలం।
చింతాధ్యాత్మని చాన్యత్ర యోగాః పరమబుద్ధయః॥ 13-167-50(88150)
ఉక్తమేతావదేతత్తే యోగదర్శనముత్తమం।
సాంఖ్యజ్ఞానం ప్రవక్ష్యామి పరిసంఖ్యావిదర్శనం॥' ॥ 13-167-51(88151)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే అనుశాసనపర్వణి దానధర్మపర్వణి సప్తషష్ట్యధికశతతమోఽధ్యాయః॥ 167 ॥

Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Footnotes

7-167-11 యోఽగ్నిం యాజయతే నిత్యమితి థ.పాఠః॥ 7-167-21 పంచవింశతికం తత్వమితి థ.పాఠః॥ 7-167-27 త్రీందండానవాప్నోతి చ యోగవిదితి ట.పాఠః॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.